Doğa bilimleri evrenin davranışlarını yöneten temel ilkeleri araştırır. Doğa bilimleri tarihi ise deneyimlediğimiz her türlü maddî varlığın doğasını anlamaya yönelik geliştirilen kuramların tarihidir. Doğa Bilimleri Tarihi Anabilim Dalında fizik, kimya, okült bilimler gibi doğa bilimlerindeki çeşitli disiplinlerin gelişiminin tarihini, doğasını, metodolojilerini ve modellerini incelemeye odaklanılır. Bilimsel düşünce ve keşiflerin zaman içindeki evrimine ışık tutularak bu disiplinlerin entelektüel ve sosyal tarihi araştırılır.
Doğa Bilimleri Tarihi Anabilim Dalının alt disiplinleri arasında fizik, kimya, yer bilimi ve okült bilimler yer almaktadır. Fizik madde, enerji ve temel kuvvetlerle ilgilenir, kimya maddenin bileşimi ve özelliklerini araştırır, yer bilimi yeryüzü süreçlerini analiz eder. Okült bilimlerde, gizlinin incelenmesi, insan çabasının sınırsızlığının ve insanın Evren'in doğasında var olan sırrı keşfetme merakının bir göstergesidir. Bu alt disiplinler doğal dünyanın ve tarihinin kapsamlı bir şekilde anlaşılmasını sağlar.
Doğa Bilimleri Tarihi Anabilim Dalında farklı medeniyetlerin etkileriyle antik çağlardan bugüne uzanan bir doğa bilimleri tarihi anlatısı gerçekleştirerek literatürdeki eksiğin kapatılması hedeflenmelidir. Böylece bir doğa bilimleri tarihi anlatısına Antik Yunan’da, Çin ve Hint dünyalarında ortaya çıkan doğa felsefesi tartışmalarıyla başlanmalıdır. Antik Yunan birikiminin Yunancadan Arapçaya doğru gerçekleşen ve özellikle dokuzuncu yüzyıldan itibaren sistematik bir hale getirilen kapsamlı çeviri hareketiyle aktarılması sonucu eserler veren ilk İslam filozoflarından ve kelamcıların bu süreçte ürettiği kendilerine özgü atomcu teorilerden bahsederek devam edilmelidir. İslam dünyasında doğa felsefesinin on birinci yüzyılı Doğu ve Batı’da yüzyıllarca etkileri devam edecek zirve isimlerin eser verdiği bir dönemken, İslam dünyasında doğa felsefesinin on ikinci yüzyılı felsefenin maksadının sorgulandığı ve iç tutarsızlıklarının yazıya döküldüğü bir süreç olur. On ikinci yüzyılda kurulan işrâkî felsefe akımı ile optiğe dair problemler bu ekol ile yaygınlaşırken, on üçüncü yüzyılda ise İslam fizik düşüncesine hükmeden ve daha sonra etkisi Osmanlı dönemi boyunca devam eden bilginler söz konusudur. On dördüncü yüzyılda modern optik yeniden canlandırıldığı gibi, Osmanlı bilginlerinin en çok başvuracağı kelam metni kaleme alınarak doğa felsefesinde etkili bir kaynak haline getirilir. On dördüncü yüzyılda Selçukluların bırakmış olduğu temeller üzerinden Osmanlı ilim zihniyeti oluşur ve Osmanlının doğa felsefesi tasavvuru şekillenmeye başlar. Osmanlı medreselerinde doğa felsefesi konusu ise, büyük ölçüde yazma eser literatürüne dayanmakta olup, kişi ve eser düzeyinde tam bir dökümü mevcut olmayıp içerik açısından da henüz üzerinde çok fazla çalışılmamış bir konudur. Dolayısıyla doğa bilimleri tarihi anabilim dalında yürütülecek araştırmalar bilim tarihinde karanlık kalmış pek çok noktaya ışık tutacaktır.
Doğa Bilimleri Tarihi Anabilim Dalı, araştırma çalışmaları, bilimsel dergiler, tezler, tarihî belgeler, Kütüphane ve Arşiv kaynakları, akademik yayınlar, veri tabanları gibi çeşitli birincil ve ikincil kaynakları kullanır. Bu kaynaklar, araştırmacıların doğa bilimlerinin tarihi ve gelişimi hakkında kapsamlı bir anlayış kazanmalarına yardımcı olur.
Doğa Bilimleri Tarihi Anabilim Dalının amaçlarının, sorularının ve araştırmalarının entelektüel değeri, bilimsel bilgi ve anlayışın zaman içinde nasıl geliştiğini inceleyerek insan bilgisinin evrimine ve bilimsel ilerlemelerin toplum üzerindeki etkisine dair kavrayışlar sağlamasında yatar. Disiplinler arası yaklaşımı, bilimsel fikirlerin zaman içindeki gelişiminin ve etkisinin daha derinlemesine anlaşılmasına olanak tanıyarak daha geniş bir entelektüel tarih alanına değerli iç görülerle katkıda bulunur.
Doğa Bilimleri Anabilim Dalı aşağıdaki konularda başvuruları teşvik eder:
- Klasik mekanik, optik, ısı, elektromanyetizma ve modern fiziğin tarihsel gelişimi
- Fiziksel ilkelerin farklı medeniyetlerdeki tarihsel izleri (Yunan, İslam, Avrupa, Hint, Çin)
- Bilimsel aygıtların, deneylerin ve kuramların tarihsel süreçteki dönüşümü
- Fiziksel düşüncenin felsefi temelleri ve metodolojik evrimi
- Okült bilimler tarihi
- Okült bilimlerin tarihsel sınırları, reddi veya dönüşümü
- Astronomik, optik, fiziksel ölçüm ve kimyasal analiz aygıtlarının tarihi
- Gözlemevleri, laboratuvarlar, bilimsel enstitüler ve müzelerin doğuşu
- Bilim aletlerinin bilimsel bilgi üretimindeki epistemolojik rolü