Enstitümüz ile TDV İslam Araştırmaları Merkezi (İSAM) tarafından ortaklaşa yürütülen "Bandırmavî’nin Bilim Terimleri Sözlüğü" projesinin ilk bulguları ilmî bir çalıştayda müzakere edilecek. 30 Eylül 2026 tarihinde İMÜ Fatih-Semâniye Külliyesi'nde gerçekleştirilecek “Müfredat ve Lügat: Bandırmavî’nin Bilimler Sözlüğü” başlıklı çalıştayda farklı hacimlere sahip 11 eserden oluşan yaklaşık 2500 sayfalık Bandırmavî külliyatı, ilgili bilim dalları bağlamında kapsam, kaynak, kavram dağarcığı ve tarihsel gelişim düzleminde tartışmaya açılacaktır.
Proje çerçevesinde XVIII. yüzyıl Osmanlı ilim dünyasının dikkat çekici isimlerinden Hâmid b. Yûsuf el-Bandırmavî’nin farklı bilim dallarına tahsis ettiği sözlüklerin ilmî neşirlerinin hazırlanarak araştırmacıların istifadesine sunulması hedefleniyor. Farklı hacimlerde 11 eser ve yaklaşık 2500 sayfadan oluşan bu külliyat matematik bilimler, felsefe, mantık, münazara, belagat ilimleri, sarf ve nahiv, fıkıh usulü, feraiz, hadis usulü, akaid, kelam ve tasavvuf gibi Osmanlı ilim hayatının başlıca disiplinlerine ait terimleri konu ediniyor. Bu yönüyle eserler dönemin ilmî müfredatını, kavram dünyasını ve disiplinler arasındaki ilişkileri takip etmeye imkân veren geniş kapsamlı kaynak niteliği taşımaktadır.
Bandırmavî’nin bu çok yönlü külliyatı, her bir eserin girişinde verdiği eser ve şahıs isimleri ile bunlarla arasındaki irtibatı anlatması sayesinde yaşadığı çevreyi ve dönemin entelektüel atmosferini göstermesi açısından da büyük bir önemi haizdir. Celvetî geleneğine mensup bir ailede yetişen ve ilk intisabı İsmail Hakkı Bursevî’ye (ö. 1137/1725) olan Bandırmavî bir taraftan dönemin önde gelen hadis âlimlerinden İbn Himmât’tan (ö. 1175/1761) ders alarak naklî ilimler alanında güçlü bir birikim edinmiştir. Aklî ilimlerde ise XVIII. yüzyıl Osmanlı felsefe ve bilim hayatının önemli isimlerinden Yanyalı Esad Efendi’nin (ö. 1143/1731) talebeleri arasında yer alan Bandırmavî, böylece batıyla da irtibatlı felsefe, mantık ve matematik bilimleri geleneğiyle de doğrudan temas kurmuştur. Bandırmavî ayrıca Akkirmânî gibi dönemin önde gelen müderris ve kadılarından, yani Osmanlı medrese ve mülâzemet sistemi içerisinde yer alan âlimlerden de dersler almıştır.
Bandırmavî’nin sözlük külliyatı aynı zamanda XVII. ve XVIII. yüzyıl Osmanlı dünyasında belirginleşen derleme, tasnif ve ansiklopedik bilgi üretme eğilimleri içerisinde de değerlendirilebilir. Kâtib Çelebi’nin Keşfü’z-zunûn ve Sü